Η Σελήνη, ο Ηλιος και οι Εκλείψεις

Η σελήνη είναι το πιο κοντινό σώμα στη γη και γι'αυτόν τον λόγο είναι και το πιο καλά μελετημένο. Αποτελεί τον μοναδικό δορυφόρο του πλανήτη μας. Είναι επίσης το πρώτο ουράνιο σώμα στο οποίο πάτησε ποτέ άνθρωπος το πόδι του. Πρόκειται φυσικά για την αποστολή Απόλλων και τον Νηλ Αρμστρονγκ. Στην επιφάνειά της κυριαρχούν οι 40000 κρατήρες, αποτέλεσμα της πτώσης μετεωριτών στην επιφάνειά της. Η έλλειψη ατμόσφαιρας της σελήνης δεν την προστατεύει από την πτώση μετεωριτών όπως γίνεται με την γη. Η θερμοκρασία στην επιφάνειά της κυμαίνεται από -100 ως 100 βαθμούς κελσίου.

Η διάμετρος της σελήνης είναι περίπου 3476 χιλιόμετρα, πολύ μικρότερη από την γη. Οπως είναι γνωστό, η σελήνη παρουσιάζει φάσεις. Το στραμένο προς την Γη ημισφαίριο (που είναι συνεχώς το ίδιο) δεν φωτίζεται από το ηλιακό φως συνεχώς με τον ίδιο τρόπο με αποτέλεσμα σε μια περίοδο 29,5 ημερών (συνοδικός μήνας) να περνάει από όλες τις φάσεις ανάμεσα από πλήρη φωτισμό (πανσέληνος) και καθόλου φωτισμό (νέα σελήνη). Τo φαινόμενο των φάσεων οφείλεται στο γεγονός ότι η Σελήνη γυρίζει γύρω από την Γη πολύ πιο γρήγορα από ότι η Γη γύρω από τον ήλιο με αποτέλεσμα την συνεχή αλλαγή της σχετική θέσης των τριών αυτών σωμάτων και έτσι την συνεχή αλλαγή του τρόπου που το φως του ήλιου πέφτει πάνω στην σελήνη.

Εκλειψη Σελήνης Καθώς η Γη φωτίζεται από τον ήλιο δημιουργείται πίσω της ένας κώνος σκιάς. Οταν η σελήνη τύχει να βρεθεί στον κώνο σκιάς της Γης τότε έχουμε έκλειψη σελήνης. Η έκλειψη μπορεί να είναι ολική αν η σελήνη βρίσκεται ολόκληρη μέσα στη σκιά της Γης ή μερική αν μόνο ένα τμήμα της βρεθεί μέσα στην σκιά της Γης. Οταν γίνεται έκλειψη σελήνης αυτή είναι ορατή σε όλο το ημισφαίριο της Γης το ίδιο.

Επίσης να παρατηρήσουμε ότι την ίδια μέρα με την έκλειψη Σελήνης έχουμε και πανσέληνο.
Στην φωτογραφία επάνω βλεπετε τις διαδοχικές φάσεις μιας ολικής έκλειψης σελήνης.

Παρατήρηση της Σελήνης: Ακόμα και με ένα ζευγάρι κιάλια, το φεγγάρι είναι ένα συναρπαστικό θέαμα. Παρατηρεί κανείς εύκολα την δομή του διακρίνοντας τις ηπείρους, τις "θάλασσες" και τα όρη. Με ένα τηλεσκόπιο μπορεί κανείς να δει ακόμα και τους μεγάλους κρατήρες. Το να κοιτάει κανείς το φεγγάρι με ένα τηλεσκόπιο και να ψάχνει σε αυτό την δομή όπως εμφανίζεται σε έναν σεληνιακό χάρτη είναι από τις πιο συναρπαστικές παρατηρήσεις και συνάμα και από τις πιο εύκολες αφού το φεγγάρι είναι φωτεινό, εύκολα εντοπίσιμο και έχει πλούσια χαρακτηριστικά.

Ο Ηλιος είναι το κέντρο και η πηγή ζωής του ηλιακού μας συστήματος. Είναι ένα άστρο μικρού σχετικά μεγέθους και ηλικίας 5 δισεκατομυρίων ετών. Αποτελείται από τον πυρήνα (όπου γίνονται οι πυρηνικές αντιδράσεις), την ζώνη ακτινοβολίας, την ζώνη μεταφοράς και την ατμόσφαιρα. Από την τελευταία προέρχεται και η ακτινοβολία που δεχόμαστε εδώ στη γη. Η ηλιακή ατμόσφαιρα χωρίζεται στην φωτόσφαιρα, την χρωμόσφαιρα και το στέμμα.

Παρατήρηση του Ηλίου: Το βασικό χαρακτηριστικό που μπορεί κανείς να παρατηρήσει στον ήλιο είναι οι ηλιακές κηλίδες, δηλαδή κάποιες σκοτεινές περιοχές υψηλής θερμοκρασίας στην ατμόσφαιρά του. Αυτές είναι ορατές όταν παρατηρούμε τον ήλιο μέ τηλεσκόπιο και ειδικά ηλιακά φίλτρα όπως τα φίλτρα της Baader. Πλέον, με τα ειδικά φίλτρα υδρογόνου Ηα είναι δυνατή και η παρατήρηση των ηλιακών εκρήξεων (με χρήση προϊόντων της εταιρείας Coronado).

Εκλείψεις Ηλίου: Ενα φαινόμενο που έγινε ιδιαίτερα γνωστό στους Ελληνες μετά τη μερική έκλειψη της 11ης Αυγούστου 1999 και που απασχολεί ακόμα περισσότερο με την ολική έκλειψη ηλίου στο Καστελόριζο τον Μάρτιο του 2006. Η έκλειψη ηλίου συμβαίνει όταν η Γη βρεθεί μέσα στον κώνο σκιάς που αφήνει πίσω της η Σελήνη, με άλλα λόγια όταν η Σελήνη βρεθεί ανάμεσα από την Γη και τον ήλιο και έτσι κρύψει το φως του ηλίου. Η έκλειψη ηλίου μπορεί να είναι ολική, όταν δηλαδή ολόκληρος ο ήλιος κρυφτεί από την Σελήνη, ή μερική όταν δηλαδή μόνο ένα τμήμα του ηλίου κρυφτεί από την Σελήνη. Η έκλειψη ηλίου είναι ορατή ως ολική μόνο σε μια στενή ζώνη πλάτους μέχρι και 300 χιλιόμετρα ενώ έξω από αυτήν είναι ορατή ως μερική. Το ποσοστό κάλυψης του ηλίου στις περιοχές όπου φαίνεται ως μερική εξαρτάται από την απόστασή τους από το σημείο της ολικής έκλειψης.
Κατα την διάρκεια της ολικής έκλειψης ο ήλιος χάνεται πίσω από το φεγγάρι για περίπου 1 ως 7 λεπτά. Αυτή η περίοδος είναι γνωστή ως ολική φάση. Κατά την διάρκεια της ολικής φάσης πέφτει σκοτάδι όσο και σε μια νύχτα με πανσέληνο ενώ κάνουν την εμφάνισή τους και οι λαμπροί αστέρες. Χαρακτηριστικό της ολικής φάσης είναι και η εμφάνιση του ηλιακού στέματος όπως βλέπετε στην πιο πάνω εικόνα.

Η τελευταία έκλειψη ηλίου ορατή από την Ελλάδα έγινε 29 Μαρτίου του 2006, ορατή ως ολική μόνο από το Καστελόριζο!

Προσοχή: Ποτέ δεν κοιτάμε τον ήλιο με γυμνά μάτια ούτε μέσα από κιάλια ή τηλεσκόπιο χωρίς ειδικά φίλτρα. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για τη όρασή μας.